Λεμεσιανό Καρναβάλι: Από τα βάθη των αιώνων...


maoikoi

Στις απαρχές της σύγχρονης ιστορίας του

Λόγω «έκτακτης επικαιρότητας» που λένε και τα κανάλια θα αφήσουμε προσωρινά την ιστορία των Δημάρχων στης Λεμεσού και θα ασχοληθούμε με το θέμα των ημερών, το Καρναβάλι στις δύο ακραίες του πτυχές.

Από τα βάθη των αιώνων
Το λεμεσιανό καρναβάλι είναι μια ετήσια λαϊκή ψυχαγωγική γιορτή που μέσα από τη μελέτη της πορείας του στο χρόνο εξάγοντα ιπολλές πτυχές και ενδιαφέροντα στοιχεία: ιστορικά, εθνικά, κοινωνικά, πολιτικά και πολιτισμικά.

Μελετώντας όλα αυτά το κάνουν στα τελικά συμπεράσματα ένα γεγονός πολυσήμαντο, πολυδιάστατο και πολύπλευρα ενδιαφέρον και όχι μόνο ένα ψυχαγωγικό «πανηγύρι». Ας πάρουμε μόνο μια από τις πτυχές του αυτές, την ιστορική, για να δούμε την σύνδεση του μέσα από τα βάθη των αιώνων με την αρχαιότητα.

Η Λεμεσός που αποτελεί νεότερη εξέλιξη της «Παλιάς Λεμεσού», δηλαδή της Αμαθούντας, διατήρησε κατάλοιπα αρχαίων τελετών και εορτών που γίνονταν εκεί, όπως και στην υπόλοιπη Ελλάδα, αφιερωμένων στους αρχαίους Θεούς όπως ήταν τα Κρόνια, προς τιμήν του πατέρα των Θεών τον Κρόνο, τα Διονύσια προς τιμήν του Διόνυσου και τα Αδώνια προς τιμήν του «υπέρκαλου Θεού» Άδωνη εραστή της Αφροδίτης, στα οποία μικροί και μεγάλοι λάμβαναν μέρος μεταμφιεζόμενοι κατάλληλα.

Στην Αμαθούντα τα Αφροδίσια λέγονταν Κάρπωσις όπου με τέλεση θυσίας προς τη θεά κάποιος από τους νέους, ξαπλωμένος σε μια κλίνη, δίπλα στον τάφο της Αφροδίτης- Αριάδνης, έβγαζε κραυγές και έκανε όπως οι γυναίκες οι οποίες διέρχονται τις στιγμές των πόνων του τοκετού αναπαριστώντας έτσι τη γέννηση του καρπού του έρωτα της από τον ημίθεο ήρωα Θησέα. Άλλοι άνδρες, ντυμένοι κι αυτοί γυναικεία εκπροσωπώντας τις γυναίκες της Αμαθούντας, προσπαθούσαν να της συμπαρασταθούν με επιφωνήματα και φωνές και να της δώσουν κουράγιο.

Το θρησκευτικό αυτό δρώμενο αποτελεί και την σύνδεση του απώτερου χθες με τη σύγχρονη εποχή. Στις καρναβαλίστικες εκδηλώσεις και παρελάσεις των τελευταίων χρόνων του 19ου αιώνα όταν αναβίωσαν τα καρναβάλια της Λεμεσού και για πολλά χρόνια μετά, μία επαναλαμβανόμενη καρναβαλίστικη παρουσία ήταν η αναπαράσταση μίας εγκύου γυναίκας που μέσα από λυγμούς και γοερές κραυγές και με τη συνοδεία και συμπαράσταση ανδρών μεταμφιεσμένων σε γυναίκες, προσπαθούσε να ξεγεννήσει. Το επαναλαμβανόμενο αυτό καρναβαλίστικο θέαμα έκανε συχνά τους λεμεσιανούς αλλά και τον ντόπιο τύπο να αγανακτεί για το «αηδές αυτό θέαμα».

Γύρω στο 1908-1909, βρισκόταν στο λεμεσιανό καρναβάλι ο γυμνασιάρχης του Παγκυπρίου Γυμνασίου και μετέπειτα καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, επιφανής φιλόλογος-ιστορικός, Μιχαήλ Βολανάκης. Όταν αντιλήφθηκε την απέχθεια και την δυσφορία που ένοιωθαν οι λεμεσιανοί τους εξήγησε πόσο σημαντική από ιστορικής πλευράς ήταν η φαινομενικά απλοϊκή αυτή αναπαράσταση:

«Το θέαμα που βλέπετε έχει ιστορική σημασία και το παρακολουθώ με έκπληξη και σεβασμό. Απ’ αυτό, κατά μέγα μέρος, φαίνεται πως εκπηγάζει το έθιμο των καρναβαλιών στην πόλιν σας. Να σας εξηγήσω: Όταν ο μυθικός ήρωας Θησέας, άρχισε να διηγείται, επέστρεφε θριαμβευτής από την Κρήτη, πούχε σκοτώσει τον Μινώταυρο, παρασύρθηκε το πλοίο του στην Αθήνα από τους αντίθετους ανέμους και το ανάγκασε να προσορμισθεί στον λιμένα της Αμαθούντος. Βγήκε λοιπόν στην πόλη της Αμαθούντας. Μαζί του μετέφερνε και την κόρη του βασιλιά Μίνωα, την βασιλοπούλαν Αριάδνην που τον ερωτεύτηκε, τον βοήθησεν να βγει από τον Λαβύρινθον και τον ακολούθησε στην επιστροφήν του. Αφού παρέμεινε για λίγες μέρες στο παλάτι του τότε βασιλιά της παλιάς Λεμεσού, ώσπου ο καιρός το επέτρεψε να συνεχίση το ταξείδι του, μια μέρα το ‘σκασε κρυφά κ’ εγκατέλειψε την Αριάδνη στην φιλόξενη Αμαθούντα. Η βασιλοπούλα ήταν έγκυος από τον Θησέα και όταν μετά λίγες μέρες την έπιασαν οι πόνοι της γέννας, οι αξιωματικοί της Αυλής και οι γυναίκες τους, θεώρησαν σωστό, χάριν της αξιοπρέπειας και τού γοήτρου της ξένης πριγκίπισσας και από συμπάθειαν προς την εγκαταληφθείσαν, να μαζευτούν στο δωμάτιο τής επιτόκου και όλες μαζί να μιμούνται τες κινήσεις, τες κραυγές και εκφωνήματα της. Η απομίμηση αυτή ήταν ένας από λεπτότητα τρόπος μειώσεως του γεγονότος των επίπονων στιγμών της υψηλής πασχούσης. Την επέτειον του πριγκιπικού αυτού τοκετού, οι Αμαθούσιοι γιόρταζαν κάθε χρόνον με μεταμφίεσι αναπαράστασι της σκηνής κοιλοπονήματος της Αριάδνης. Το έθιμο συνεχίστηκε φαίνεται γιά πολλούς αιώνες, μεταφέρθηκε δε και υιοθετήθηκε κατόπιν από τους μετοικίσαντες εις Νέαν Λεμεσόν Αμαθουσίους και παρέμεινε εις τους γιορτασμούς των σημερινών Καρναβαλιών και ως προς την προηγουμένως περιγραφείσαν αντιαισθητικήν του εμφάνισιν.»

Η ιστορικά αληθοφανής λοιπόν αυτή ερμηνεία έκανε τους λεμεσιανούς να εκτιμήσουν πλέον το αρχαιοπρεπές εκείνο έθιμο και να πάψουν να το εκλαμβάνουν ως «αηδές θέαμα» αλλά να το θεωρούν ως την πιο τρανή ιστορική απόδειξη της διασύνδεσης της αρχαιότητας με τη σύγχρονη παράδοση άρα και τις βαθιές ρίζες και πηγές του καρναβαλιού τους στα αρχαία θρησκευτικά δρώμενα.

Οι απαρχές του σύγχρονου Καρναβαλιού και οι πρώτες οργανωμένες ομάδες
Οι απαρχές του σύγχρονου λεμεσιανού καρναβαλιού μπορούν να οριοθετηθούν από την δεκαετία του ‘60 με την εγκαθίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας και το τέλος του αγώνα της ΕΟΚΑ 1955-59 όταν είχε σταματήσει κάθε σχεδόν καρναβαλίστικη δραστηριότητα λόγω και των απαγορεύσεων των άγγλων.

Τότε είναι που αρχίζει και το καρναβάλινα φεύγει από τους παραδοσιακούς του χώρους που ήταν κυρίως οι κινηματογράφοι «Γιορδαμλή», «Ριάλτο», «Χατζηπαύλου», «Ελλάς» και «Ρεκάλ» και να περνά στις χορευτικές αίθουσες όπως το «Κύμα» και τα ξενοδοχεία «Αστήρ» και «Κούριον» και λίγο αργότερα στο «Μιραμάρε» και σε άλλα νεώτερα. Τότε έμειναν και ξακουστοί οι χοροί του Νηπιοκομικού, του Σώματος Οδηγών, του Σπόρτιγκ Κλαμπ, του Άρη και πολλών άλλων και βέβαια οι επιτυχημένοι χοροί του Στέλιου Μυλωνά στο Κούριον, κυρίως αυτού της Τσικνοπέμπτης με τον οποίον άνοιγαν οι καρναβαλίστικοι χοροί στην πόλη.

Άρχισαν να εμφανίζονται και οι καρναβαλίστικες ομάδες με φαντασμαγορικές αμφιέσεις και «σώου», καλλιτεχνικά αλλά και κωμικo-σατιρικά, στις δεκαετίες ’60, ‘70, ‘80 και ‘90 που άφησαν εποχή. Ένα μικρό «πανόραμα» από τις ομάδες αυτές σας δίνουμε ως μια πολύ μικρή γεύση στον πολύ περιορισμένο χώρο μέσα από φωτογραφίες.

Δείτε φωτογραφίες


Αναζήτηση



Copyright © 2010 -

Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΛΕΜΕΣΟΥ

ISSN 1986-213X (print) - ISSN 1986-2148 (online)

Απαγορεύεται η αναδημοσίευση, η αναπαραγωγή, ολική, μερική ή περιληπτική ή κατά παράφραση ή διασκευή, απόδοση του περιεχομένου (κειμένου ή φωτογραφίας) με οποιονδήποτε τρόπο, μηχανικό, ηλεκτρονικό, φωτοτυπικό, ηχογράφηση ή άλλο, χωρίς τη γραπτή έγκριση ή άδεια της "Φωνής".