Εξεγερμένοι έφηβοι…

efivoi

Πορίσματα μέσα από μια διδακτορική έρευνα

Η εφηβεία αλλά και η προ-εφηβεία είναι μια αναπτυξιακή περίοδος πολύ έντονη για τη συναισθηματική ανάπτυξη του εφήβου αλλά και την εδραίωση της ιδεολογικής του συνείδησης. Μου δόθηκε η ευκαιρία μέσα από τη διδακτορική μου έρευνα να μελετήσω τις αλλαγές που παρουσιάζουν οι έφηβοι και προέφηβοι στις μέρες μας.

Αναρωτήθηκε κανείς πώς μεγαλώνουν οι έφηβοι σήμερα; Μεγαλώνουν, έχοντας όλων των ειδών τα καλούδια στο σπίτι τους, παρακολουθούν πολλές ώρες τηλεόραση και ιδιαίτερα τηλεοπτικές σειρές και σήριαλ που είναι ακατάλληλα για την ηλικία τους, είναι συνεχώς κοινωνικά δικτυωμένοι (facebook, twitter, noovo), έχουν πολλές εξωτερικές δραστηριότητες. Μεγαλώνει μια ολόκληρη γενιά που έχει λιγότερες γνώσεις από την προηγούμενη σε επίπεδο ιστορικό, πολιτισμικό και εκπαιδευτικό και γλωσσικό και έχει περισσότερες γνώσεις σε θέματα τεχνολογίας. Ποια είναι τα ιδεώδη της νέας γενιάς, οι στόχοι και οι φιλοδοξίες τους όταν υπάρχει έκδηλη αμφισβήτηση σε όλους τους θεσμούς; Κι αυτό γίνεται γιατί οι κοινωνικές απαιτήσεις έχουν αλλάξει και έχουν συντελέσει στη πρόωρη ωρίμανση των παιδιών. 

Η τηλεόραση συνδέεται με την εγκαθίδρυση μοντέλων προκοινωνικής συμπεριφοράς. Τόσο οι ενήλικες όσο και οι ανήλικοι παρακολουθούν τα ίδια προγράμματα και έχουν τις ίδιες εμπειρίες. Υπό την έννοια αυτή, η τηλεόραση συμβάλλει στην διάλυση των ορίων ανάμεσα στα παιδιά-εφήβους και τους ενήλικες. Ο Morin λ.χ. θωρεί ότι η επιτάχυνση αυτή είναι η μια όψη του φαινομένου της σύγκλισης των ηλικιών, τουλάχιστον στα ζητήματα των προτιμήσεων κειμένων των ΜΜΕ (ειδικότερα κινηματογράφου και τηλεόρασης). Το παιδί εντάσσεται, έστω και εξ αποστάσεως, διαμεσολαβημένα, σε όλους τους κοινωνικούς θεσμούς και γνωρίζει όλους σχεδόν τους κοινωνικούς ρόλους. Υπό την έννοια αυτή, η τηλεόραση συμβάλλει στη γρήγορη (έστω και θεμελιωμένη στο «ψευδοβίωμα») κοινωνικοποίηση και ωρίμανση των παιδιών.

Από την άλλη όμως πλευρά, η θεμε- λίωση της γνωριμίας των προτύπων κοι- νωνικών ρόλων στο ψευδοβίωμα, η οποία επιτείνει τη διαφοροποιημένη ερμηνεία τους και επιτέλεσή τους, θεωρητικά οδη- γεί σε μεγαλύτερη ποικιλία προτύπων έμφυλων και άλλων κοινωνικών ρόλων και συμπεριφορών. Θεωρητικά, συμ- βάλλει στην επιτάχυνση της απομά- κρυνσης από τα παραδοσιακά ή καθιε- ρωμένα, για μεγάλα χρονικά διαστήμα- τα, πρότυπα και συμπεριφορές, γεγονός το οποίο σε μια κοινωνία συμβολικής δια- φοροποίησης μπορεί να συνεπάγεται τη διαμόρφωση πολλαπλών κόσμων με δια- φορετική αντίληψη και πρακτικές για τους κοινωνικούς ρόλους.

Τα γνωρίσματα της προσωπικότητας των γονέων, οι αξίες τους και οι κοινωνικές αναπαραστάσεις τους για τα στάδια της ανάπτυξης επηρεάζουν τις προσδοκίες που διαμορφώνουν για το κορίτσι και το αγόρι και κατ’ επέκταση τη συμπεριφορά τους απέναντί του. Η εμφανής συμπεριφορά του παιδιού περιέχει αντιληπτικά στοιχεία που άλλοτε διευκολύνουν και άλλοτε παρεμποδίζουν την κατανόηση ενός χαρακτηριστικού (Funder & Sneed, 1993). Η, καθόλου ασυνήθιστη, αστάθεια της συμπεριφοράς του παιδιού είναι ακόμα ένα στοιχείο που δυσχεραίνει την προσπάθεια των γονέων να κατανοήσουν την προσωπικότητά του. (β) Η κατανομή των ρόλων και ο βαθμός εμπλοκής της μητέρας και του πατέρα στη διαπαιδαγώγηση του παιδιού επηρεάζουν την ποιότητα και το εύρος των εμπειριών των γονέων με τα παιδιά. Η σχέση των δύο συζύγων, τα βιώματα από τη δική τους παιδική ηλικία, ακόμα και οι στερεοτυπικές αντιλήψεις τους για τους ρόλους των δύο φύλων διαφοροποιούν το χρόνο και τις δραστηριότητες που οι γονείς μοιράζονται με το παιδί. (γ) Ορισμένα χαρακτηριστικά της δομής και της λειτουργίας της οικο γένειας σχετίζονται με τις αξίες των γονέων (Georgas, et al., 1997).

Οι αλλαγές στο μέσο Ελληνικό και Κυπριακό περιβάλλον αυξάνουν τη συχνότητα χρήσης των εξαναγκαστικών διαδικασιών ελέγχου, επειδή περιορίζουν την ενέργεια και το χρόνο που απαιτεί η εναλλακτική λύση, δηλαδή η διαμόρφωση της συμπεριφοράς μέσω θετικής ενίσχυσης. Είναι ωστόσο απαραίτητο να συ νειδητοποιηθεί ότι η συμπεριφορά του παιδιού δεν εξαρτάται τόσο από τον χαρακτήρα του, αλλά κυρίως από τον τρόπο με τον οποίο φέρονται οι γονείς αλλά και το σχολείο. Το πιο σημαντικό είναι οι γονείς να είναι ικανοί να αναλύουν και να καταλαβαίνουν αυτό που έκαναν τα παιδιά, και ταυτόχρονα να ρυθμίσουν τη ζωή τους κατά τέτοιο τρόπο ώστε να γίνουν οι ίδιοι πηγές δημιουργικής θετικής ενίσχυσης για τα κορίτσια και τα αγόρια τους.

Οι έφηβοι χρειάζονται στήριξη, καθοδήγηση και ενεργοποίηση. Χρειάζονται γονείς που να πιστεύουν στις δυνατότητες τους, ψυχολόγους που να μπορούν να εντοπίζουν τις ικανότητες τους, εκπαιδευτικούς που να μπορούν να τους κινητοποιούν για να τις αξιοποιήσουν και πολιτικούς που να μπορούν να αλλάζουν την εκπαιδευτική πολιτική ανάλογα με την κοινωνική πραγματικότητα και τις ανάγκες που απορρέουν από αυτήν.

Η Αριστονίκη Τρυφωνίδου-Θεοδοσίου είναι Υποψ. Διδάκτορας Σχολικής ψυχολογίας Msc Συμβουλευτική Ψυχολόγος Εικαστική Θεραπεύτρια Οικογενειακή θεραπεύτρια
Email Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε. Τηλ: 97-836335




Αναζήτηση