Πως αναπτύσσεται ένα παιδί…

kids running

Τι κατέδειξαν πρόσφατες επιστημονικές έρευνες

Το παιδί αναπτύσσεται σε πολλαπλά επίπεδα ταυτόχρονα. Η ανάπτυξη του παιδιού υποδιαιρείται σε σωματική, ψυχοκινητική, ψυχοσυναισθηματική, ψυχοσεξουαλική, κοινωνική, γνωσιακή κ.α. Τόσο οι διάφοροι τομείς της ανάπτυξης όσο και τα στάδιά της, συχνά επικαλύπτονται κατά τη φυσιολογική ανάπτυξη του παιδιού.

Για τον λόγο αυτό είναι χρήσιμο να αντιλαμβανόμαστε την ανάπτυξη του παιδιού ως δυναμική εξέλιξη, την οποία καλό είναι να μην υποτάσσουμε σε άκαμπτα σχήματα επικράτησης των μέσων όρων, αφού η ανάπτυξη των παιδιών παρουσιάζει εκπλήξεις, άλματα και πισω-γυρίσματα, και βρίσκεται σε στενή δυναμική συνάρτηση με το περιβάλλον και την οικογενειακή ιστορία.

Πρόσφατες επιστημονικές έρευνες σχετικά με τις πρώιμες ικανότητες του βρέφους και την ενεργητική συμμετοχή του στις πρώιμες αλληλεπιδράσεις με το περιβάλλον του από την πρώτη στιγμή της γέννησης ή ακόμη και πριν από αυτή (ένα έμβρυο από τον 6ο μήνα της κύησης δείχνει να έχει αναπτύξει αισθητηριακές ικανότητες και δυνατότητες διαφοροποιήσεων, π.χ. όσον αφορά την αναγνώριση της φωνής της μητέρας), οδηγούν σε βάσιμες υποθέσεις για τη σημασία μιας περιόδου της ζωής που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν προϊστορία άνευ αξίας (Cramer & Brazelton 1991).

Συγχρόνως η μελέτη (μέσω κυρίως των ψυχοθεραπειών βρέφους-μητέρας) του φαντασιωσικού κόσμου των γονιών, των ασυνείδητων πολλές φορές σεναρίων που προϋπάρχουν της γέννησης και συνοδεύουν ένα παιδί μετά από αυτή, αναδεικνύει πόσο μεγάλη σημασία έχει για την ψυχική ανάπτυξή του η «εμβάπτισή» του σε ένα λουτρό συναισθημάτων, προσδοκιών και διαψεύσεων, καθώς και η συμβολική εγγραφή του σε μια ιστορία, δηλαδή το ταίριασμα ενός παιδιού που φτάνει στον κόσμο με ένα ένταλμα που διατρέχει τις γενεές (Lebovici 1998).

Ένα δεύτερο σημαντικό πεδίο έρευνας αφορά τις έννοιες του παιχνιδιού, της δημιουργικότητας και της ευχαρίστησης. Είναι πλέον γνωστό ότι δεν μπορούμε να αντιληφθούμε αυτό τον πλούσιο συναισθηματικά κόσμο των πρώτων αλληλεπιδράσεων ως ένα σύνολο μηχανικών δραστηριοτήτων, απογυμνωμένων από τη δημιουργικότητα που φέρνει μέσα του το παιχνίδι, την σχηματοποίηση των πρώτων ζωγραφιών του παιδιού, ούτε ως μια μηχανιστική πραγμάτωση ενός έμφυτου βιολογικού δυναμικού. Η ανάπτυξη της γλώσσας εντάσσεται εξαρχής στον κόσμο των ανθρώπινων σχέσεων και αποτελεί μεταξύ άλλων μια ψυχική επένδυση ήδη από το ξεκίνημα της ζωής καθώς και μια κομβική διάσταση της ίδιας της σωματοψυχικής ανάπτυξης (ένα κρίσιμο σταυροδρόμι μεταξύ του σωματικού και του ψυχικού «εξοπλισμού», της σχέσης με τους άλλους και της ύπαρξης μέσω των άλλων).

Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς τη σύνθεση της ανάπτυξης. Η ανάπτυξη αποτελείται από σειρά παραγόντων που συντίθενται στην οικογενειακή ιστορία που διατρέχει πολλές γενιές, τις συγκυρίες της ζωής που σημαδεύουν την έλευση ενός παιδιού στον κόσμο και το συνοδεύουν στην αρχή της ζωής του ή και αργότερα, από ιατρικά συμβάντα του πρώτου χρόνου της ζωής, από το ταμπεραμέντο του παιδιού κ.ο.κ. Επίσης είναι δύσκολο να αντιληφθεί κανείς την διάρθρωση μεταξύ του σωματικού, του ψυχικού και του κοινωνικού στοιχείου που δομεί σταδιακά ένα σύνθετο εαυτό, που χαρακτηρίζεται κυρίως από την ιδιαίτερη ατομικότητα και υποκειμενικότητά του, που τον κάνουν άνθρωπο και τον διαφοροποιούν από τους άλλους ανθρώπους. Είναι σαν να βρισκόμαστε εμείς οι ενήλικοι, ακόμη και όταν είμαστε επιστήμονες, στη θέση ενός μικρού παιδιού που προσπαθεί να καταλάβει τον κόσμο γύρω του. Πρέπει τότε και εμείς οι ενήλικοι, σαν να ήμασταν μικρά παιδιά, να αναπαραστήσουμε κάποια πράγματα σε βάρος άλλων πραγμάτων, να αγνοήσουμε κάποια πράγματα για να μάθουμε κάποια άλλα (Bruner 2000).

Με τον τρόπο αυτό παράγουμε πολλές από τις θεωρίες μας για τον κόσμο και την ανάπτυξη του παιδιού, αγνοώντας μια διάσταση για να μελετήσουμε κάποια άλλη. Πολλές από τις περιγραφές της ανάπτυξης του παιδιού ξεχνούν, αγνοούν ή και περιφρονούν τον μεταφορικό λόγο, καθώς είναι προσκολλημένες στον ρεαλισμό και την κυριολεξία της επιστημονικής θεωρίας, αδυνατώντας να αποσπαστούν, να απομακρυνθούν, δηλαδή να μεταφερθούν και αλλού: σε ένα άλλο σημείο θέασης, σε ένα άλλο επίπεδο. Βρίσκονται έτσι σε μια θέση που μας θυμίζει ξανά το παιδί: φέρονται και αυτές όπως τα νεογέννητα, αδυνατούν να κινηθούν μόνες τους. Μόνο που τα βρέφη γίνονται παιδιά που αρχίζουν σιγά σιγά και μεταφέρονται μόνα τους, όχι μόνο με τα πόδια τους, αλλά εξίσου και με τη φαντασία τους και τη γλώσσα τους: εξερευνώντας τον χώρο αλλά και τη γλώσσα, παίζοντας μαζί τους.

Η Αριστονίκη Τρυφωνίδου-Θεοδοσίου είναι Υποψ. Διδάκτορας Σχολικής ψυχολογίας Msc Συμβουλευτική Ψυχολόγος Εικαστική Θεραπεύτρια Οικογενειακή θεραπεύτρια
Email Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε. Τηλ: 97-836335




Αναζήτηση