Πώς εξηγούμε αυτά που μας συμβαίνουν;

egkefalos

Εξωτερικά και εσωτερικά αίτια

Ο Heider (1958) είναι από τους πρώτους που προσπαθούν να θεωρητικοποιήσουν πως οι άνθρωποι κατανοούν ή αποδίδουν αίτια σε διάφορα φαινόμενα. Χωρίζει λοιπόν τα αίτια σε δύο κατηγορίες: τα εξωτερικά και τα εσωτερικά.

Εξωτερικά μπορεί να είναι το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον, πιέσεις εξωτερικές. Ως εσωτερικά αίτια αναφέρονται τα κίνητρα και οι ικανότητες κάποιου.

Όταν θέλουμε δηλαδή να αναζητήσουμε την αιτία για π.χ. την αποτυχία στις εξετάσεις ενός μαθητή:
-Παρατηρούμε τη συμπεριφορά του άλλου
-Προσπαθούμε να αναχθούμε σε παρόμοια περιστατικά
-Απορρίπτουμε περιστατικά που συμβαίνουν σπάνια
-Επισημαίνουμε όμοια περιστατικά
-Καταλήγουμε στον εντοπισμό του πιο πιθανού αιτίου (εσωτερικό ή εξωτερικό).

Ο Kelly (1966) προτείνει τριών ειδών αίτια: κάποιο ερέθισμα, κάποιο πρόσωπο, το χρόνο και το χώρο (το πλαίσιο που λαμβάνει χώρα η συμπεριφορά). Κατά τον Kelly εξετάζουμε τη συσχέτιση ανάμεσα σε αυτά τα τρία αίτια κι ένα αιτιατό (τη συμπεριφορά που θέλουμε να εξηγήσουμε). Τρία είδη πληροφοριών λαμβάνουμε υπόψη: πληροφορίες μοναδικότητας (η συμπεριφορά εμφανίζεται μόνο με ένα συγκεκριμένο ερέθισμα;). πληροφορίες ομοιομορφίας (μήπως η συμπεριφορά σε σχέση με ένα ερέθισμα δεν ήταν μοναδική μόνο για το υπό μελέτη πρόσωπο;) πληροφορίες συνέπειας (προηγούμενη παρόμοια αντίδραση στο ίδιο ερέθισμα).

Ο Jones (1965) προτείνει μια τρίτη θεωρία που αφορά τις παραμέτρους που επηρεάζουν τις νοητικές μας λειτουργίες όταν προσπαθούμε να συμπεράνουμε τα αίτια της συμπεριφοράς. Όπως και ο Heider χρησιμοποιεί το διαχωρισμό ανάμεσα σε εξωτερικά και εσωτερικά αίτια. Στη συνέχεια υποθέτει πως καθώς προσπαθούμε να εντοπίσουμε τα πραγματικά αίτια μιας συμπεριφοράς δύο παράμετροι παίζουν καθοριστικό ρόλο: η απόκλιση από το κοινωνικά επιθυμητό και ο αριθμός των μη κοινών αιτιατών. Καταλήγει πως όταν η συμπεριφορά του ατόμου τείνει να αποκλίνει από το κοινωνικά αποδεκτό, είμαστε περισσότερο βέβαιοι πως η συμπεριφορά οφείλεται σε εσωτερικά αίτια. Από την άλλη, όταν η συμπεριφορά είναι σύμφωνη με τα κοινωνικά επιθυμητό τείνουμε να αποδίδουμε τη συμπεριφορά σε εξωτερικά αίτια. Τα πιθανά αίτια της συμπεριφοράς αντιπαρατίθενται και η αφαίρεση αίτιων κοινών με την αντίθετη συμπεριφορά περιορίζει τις επιλογές.

Καλά όταν πρόκειται για ένα άτομο που ξέρουμε καλά, τι γίνεται όμως με διάφορες αποδόσεις αιτιών που κάνουμε σε κοινωνικά ερεθίσματα μεγάλου μεγέθους που προϋποθέτουν ένα σύστημα που δίνει νόημα στον κοινωνικό κόσμο κοινό από όλα τα μέλη μιας κοινωνίας. Αυτή η απόδοση διαμεσολαβείται από διάφορες κοινωνικές ομάδες τις οποίες αναγνωρίζουμε και σε κάποιες από αυτές ανήκουμε. Και σε αυτήν την περίπτωση αυτές οι ομάδες μάχονται για την ιδεολογική τους κυριαρχία σε σχέση με το κοινωνικό συμβάν για το οποίο αναζητείται ερμηνεία. Σε αυτήν την περίπτωση, η αποδοχή μιας ερμηνείας αποτελεί νομιμοποίηση και δικαιολόγηση της στάσης που απορρέει από μια τέτοια ερμηνεία.

Αν το παράδειγμά μας είναι οι πυρκαγιές του καλοκαιριού η απόδοση των αιτιών μπορεί να είναι εξωτερική (εμπρηστές, ασύμμετρη απειλή, κλιματική αλλαγή) αλλά μπορεί να είναι και εσωτερική (ανικανότητα, αμέλεια, αδιαφορία, συστηματικό έγκλημα). Σαν άσκηση προσπαθήστε να κάνετε αποδόσεις σύμφωνα με τη θεωρία του Heider. Τι παρατηρείτε;

Η Αριστονίκη Τρυφωνίδου-Θεοδοσίου είναι Υποψ. Διδάκτορας Σχολικής ψυχολογίας Msc Συμβουλευτική Ψυχολόγος Εικαστική Θεραπεύτρια Οικογενειακή θεραπεύτρια Email Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε. Τηλ: 97-836335




Αναζήτηση