Δόσεις Ευτυχίας

Fiji-Blue-Coral-Reef

Η αναζήτηση του «ωκεάνιου συναισθήματος»

Ο ορισμός της ευτυχίας είναι κάτι που απασχολούσε ανέκαθεν την ανθρωπότητα. Ο Πλάτωνας είπε ότι η ευτυχία είναι επιθυμητή από όλους, παρ’ολο ότι είναι δύσκολο να πούμε ακριβώς τι είναι. Τα λόγια του Πλάτωνα αντηχούν στις μέρες μας.

Ο Φρόιντ (1930) από την άλλη αναφέρει ότι η ευτυχία είναι καθαρά υποκειμενική υπόθεση και η επίτευξη της φανερώνει το «εγώ στα καλυτέρα του» (“ego at its best”).

Οι θεωρίες για την ευτυχία στην ψυχανάλυση είναι πολλές γι’αυτό θα δούμε μια άποψη που έθεσε ο Φρόιντ στο βιβλίο του «Πολιτισμός, Πηγή Δυστυχίας».

Ο στενός φίλος του Φρόιντ, Romain Rolland, περιγράφει μέσα από γράμμα στον Φρόιντ ένα συναίσθημα απόλυτης ευτυχίας και ηρεμίας που βιώνει ορισμένες φορές, και το ονόμασε «ωκεάνιο συναίσθημα» (oceanic feeling). Ο Romain αναφέρει επίσης ότι μέσα από αυτό το συναίσθημα, η αίσθησης του χρόνου και του χώρου εξαφανίζονται και το σύνδεσε με την θρησκεία και το μυστικισμό. Ο Φρόιντ με τη σειρά του αναφέρει ότι ο ίδιος δεν βίωσε ποτέ τέτοιο συναίσθημα αλλά προσπάθησε να το επεξηγήσει.

Για να καταλάβουμε όμως το συμπέρασμα του Φρόιντ θα πρέπει να πάμε λίγο πίσω, στην βρεφική ηλικία. Στους πρώτους μήνες ζωής, το παιδί δεν αντιλαμβάνεται τον κόσμο, όπως τον αντιλαμβανόμαστε εμείς. Για το παιδί δεν υπάρχει άλλος κόσμος, αφού μέσα στον ναρκισσισμό του το βρέφος είναι ο κόσμος όλος. Δεν υπάρχει διαχωρισμός του εσωτερικού και εξωτερικού κόσμου. Όταν το βρέφος κλαίει διότι πεινάει και η μητέρα εμφανίζεται έτοιμη να το θηλάσει, στο μυαλό του βρέφους, αυτός με την παντοδυναμία του έφερε το φαγητό. Η μητέρα είναι μια παρουσία υπό τον δικό του έλεγχο. Αυτή η παντοδυναμία φυσικά είναι καταδικασμένη, και η ψυχρή αλήθεια της θνητότητας του δεν θα αργήσει να έρθει, είναι κάτι απολύτως φυσιολογικό.

Πριν όμως φτάσουμε σ’αυτό το στάδιο, το βρέφος θα βιώσει έντονα συναισθήμα- τα στις συναναστροφές του με την μητέρα. Η Margaret Mahler (1975), μίλησε για την «συμβιωτική φάση» του βρέφους στις ηλικίες περίπου 1 μέχρι 5 μηνών. Αναφέρει ότι από τον δεύτερο μηνά ζωής, το βρέφος συμπεριφέρεται και ενεργεί λες και αυτός και η μητέρα του είναι μια παντοδύναμη διπλή ενότητα με ένα κοινό σύνορο, το οποίο ονόμασε «συμβιωτική μεμβράνη». Σε αυτή τη συμβιωτική φάση, βρέφος και μητέρα είναι ένα, υπάρχει συγχώνευση (fusion). Μέσα από αυτή την συγχώνευση το ικανοποιημένο βρέφος είναι σε ευδαιμονία.

Επιστρέφοντας στην επεξήγηση του Φρόιντ για το «ωκεάνιο συναίσθημα», να πούμε ότι ο Φρόιντ το συνδέει με ψυχικά υπολείμματα της βρεφικής ηλικίας. Συμπεραίνει ότι η μόνη εμπειρία που έχουμε για τέτοιο συναίσθημα, είναι στην βρεφική ηλικία, στο στήθος της μητέρας. Καθώς όμως το παιδί μεγαλώνει και αντιλαμβάνεται ότι ο παράδεισος του με την μητέρα χάνεται, αναζητεί εναλλακτικές πηγές για αυτό το συναίσθημα της ενότητας που προηγουμένως δεν χρειαζόταν οποιαδήποτε προσπάθεια από μέρους του.

Kανένα ψυχικό στάδιο στην ανάπτυξη του ανθρώπου δεν εξαφανίζεται. Η βρεφική ηλικία αποτελεί μέρος του ασυνειδήτου μας, γι’αυτό και πολλές φορές πίσω από τους συμβολισμούς των ονείρων μας κρύβονται βρεφικές εμπειρίες. Το «ωκεάνιο συναίσθημα» δεν αποτελεί εξαίρεση. Όλοι λίγο ή πολύ έχουμε βιώσει συναισθήματα ευδαιμονίας στο στήθος της μητερας όπου ο χρόνος σταματά και ο χώρος δεν έχει τέλος.

Στο βιβλίο του «Πολιτισμός Πηγή Δυστυχίας» ο Φρόιντ αναφέρει ότι η αναζήτηση ευτυχίας είναι η αναζήτηση αυτού του πρωίμου σταδίου της βρεφικής ηλικίας με την μητέρα. Υπάρχουν άνθρωποι που περιγράφουν παρόμοια συναισθήματα με την/τον σύντροφο τους, ειδικά ερωτευμένοι έφηβοι. Αν και στις πλείστες περιπτώσεις η ασυνείδητη αναζήτηση του «ωκεάνιου συναισθήματος» είναι καταδικασμένη, αυτό δεν θα πρέπει να μας σταματήσει στην αναζήτηση για δόσεις ευτυχίας στην ζωή μας.

Ο Πάρης Κάσινος Ψυχαναλυτής (BSc, MA Psychoanalysis) Τηλ. 99429305, Email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.




Αναζήτηση